Amri Kumi – Amri ya Tano
Andiko la Biblia: Kutoka 20:12
“Waheshimu baba yako na mama yako, siku zako zipate kuwa nyingi katika nchi upewayo na Bwana, Mungu wako.”
Ndugu wapendwa,
Katika Mathayo 22, mwanasheria mmoja alimwuliza Yesu, “Mwalimu, katika torati ni amri ipi iliyo kuu?” Aliuliza ni ipi iliyo muhimu zaidi kati ya amri nyingi za Mungu. Yesu akajibu katika Mathayo 22:37–40, “Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, na kwa nafsi yako yote, na kwa akili zako zote. Hii ndiyo amri iliyo kuu, tena ni ya kwanza. Na ya pili yafanana nayo, nayo ni hii, Mpende jirani yako kama nafsi yako. Katika amri hizi mbili hutegemea torati yote na manabii.” Mungu ametupa amri nyingi katika Biblia, lakini tukizitimiza kweli hizi mbili—kumpenda Mungu na kumpenda jirani—tutaweza kushika amri nyingine zote.
Mtu anayempenda Mungu hatatenda dhambi zinazochukiza mbele zake, na anayempenda jirani yake hatamdhuru. Ndiyo maana Warumi 13:10 inasema, “Pendo ndilo utimilifu wa sheria.” Kusema tu “mpende Mungu” na “mpende jirani yako” huenda kusitoe uelewa kamili, kwa hiyo Mungu alifafanua kanuni hizo katika mafundisho ya vitabu 66 vya Biblia. Amri Kumi alizompa Musa pia zinatufundisha kuhusu amri hizi kuu mbili: kumpenda Mungu na kumpenda jirani.
Mada kuu ya amri nne za kwanza ni hii: “Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, na kwa nafsi yako yote, na kwa akili zako zote.” Hii inamaanisha kumtumikia Mungu Muumba pekee, kutotengeneza wala kuabudu sanamu, kutolitaja bure jina la Bwana na kuitunza Sabato. Yote yanahusu amri ya kumpenda Mungu. Amri ya tano hadi ya kumi zinahusu mada hii: “Mpende jirani yako kama nafsi yako.” Ndiyo maana tunaamriwa kuwaheshimu wazazi wetu na kutowatendea majirani maovu kama mauaji, wizi na uzinzi. Tukiwapenda jirani zetu kama nafsi zetu, hatutatamani wateseke na tutazishika amri hizi kwa urahisi. Katika Danieli 9:4 Mungu anaitwa “Mungu mkuu, mwenye kuogofya, ashikaye maagano na rehema kwao wampendao, na kuzishika amri zake.”
Ninaomba mumpende Mungu na jirani yenu kama nafsi zenu na kuzishika amri zote kwa uaminifu. Ninaomba katika jina la Bwana kwamba muishi milele katika fadhili za Mungu. Ndugu wapendwa, Amri ya Tano ni “Waheshimu baba yako na mama yako.” Wazazi hutupa uhai na kutulea. Hata kama hawakushiriki kikamilifu katika maisha yako, hakuna anayeweza kusema angekuwepo bila wazazi wake. Mtu mwenye dhamiri njema anapaswa kuwaheshimu wazazi wake hata kama jambo hilo lisingeandikwa katika amri.
Amri ya Mungu ya kuwaheshimu wazazi haimaanishi tu ishara ya nje ya heshima. Waefeso 6:1 inasema, “Enyi watoto, watiini wazazi wenu katika Bwana, maana hii ndiyo haki.” Tunapaswa kuwaheshimu kulingana na Neno la Mungu. Hatuzishiki amri za Mungu ikiwa tunavunja utii kwake ili tu kuwapendeza wazazi; hilo ni kinyume cha mapenzi yake. Kwa mfano, mzazi akikuambia usiende kanisani Jumapili bali ukae nyumbani na familia, je, unaweza kuvunja Sabato ili kumfurahisha? Hapana. Huo si kuwaheshimu kweli, kwa maana ungewaelekeza wote kwenye maangamizi. Tukiwa tunawapenda na kuwaheshimu wazazi wetu kwa dhati, jambo muhimu zaidi ni kuwasaidia wamjue Bwana na kupokea wokovu. Tunawezaje kusema tunawapenda ikiwa tunaruhusu nafsi zao ziende jehanamu ya milele? Heshima ya kweli kwa wazazi inatia ndani sisi kufuata mapenzi ya Mungu na kuigusa mioyo yao ili waingie mbinguni pamoja nasi.
2 Mambo ya Nyakati 15:16 inasema kwamba Asa alimwondoa Maaka, mama yake, katika cheo cha malkia mama kwa sababu alikuwa ametengeneza sanamu ya kuchukiza ya Ashera; Asa akaikata, akaivunja na kuiteketeza karibu na kijito cha Kidroni. Malkia mama kuabudu sanamu kulipingana moja kwa moja na Mungu na kulielekeza taifa kwenye maangamizi. Pia kungeweza kuwapotosha watu waabudu sanamu. Mfalme Asa hakumtii mama yake kwa sababu tu alikuwa mama yake; badala yake aliondoa rasmi cheo chake cha kifalme. Kwa tendo hilo alimhimiza mama yake atubu na kuwaonya watu.
Huo ndio uchaji wa kweli kwa wazazi. Kuwahudumia kwa nje pekee hakutoshi. Zaidi ya yote, heshima na huduma ya kweli ni kuongoza nafsi zao kwenye wokovu na mbinguni. Pia tunapaswa kuufurahisha mioyo yao kwa kuwahudumia kikamilifu katika Bwana. Amri ya kuwaheshimu wazazi kimsingi inahusiana na kuzishika amri za Mungu na kumheshimu. Mtu anayemheshimu Mungu kweli atawaheshimu wazazi wake pia; anayewahudumia wazazi kwa dhati atamtumikia Mungu kwa moyo wote. Hata hivyo, kumtumikia Mungu kunatangulia. Tuchukue mfano: baba akimwambia mtoto aende mashariki, mtoto kwa kawaida atatii. Lakini babu yake akimwambia asiende mashariki bali aende magharibi, afanye nini? Aende kwa baba yake na kumwambia, “Baba, babu amesema niende magharibi,” kisha aende. Ikiwa baba anamstahi baba yake mwenyewe, yaani babu wa mtoto, atatii maagizo ya babu.
Basi baba hapaswi kuumia au kufikiri mtoto amemdharau kwa kumtii babu yake. Ni nani aliyetuumba sisi, baba zetu, babu zetu na mababu zetu wa kale? Ni Mungu. Mungu Muumba alimfanya Adamu, babu wa wanadamu wote, naye huwapa watu wote uhai. Mtoto hutungwa mimba wazazi wanapounganisha mbegu ya baba na yai la mama, lakini Mungu ndiye anayetoa mbegu ya uhai. Aliwapa wazazi hao uhai kupitia wazazi wao. Mwanadamu hawezi kuumba mbegu ya uhai mwenyewe. Mwili wa kimwili ni makao ya muda tu duniani; nafsi yetu ya kweli, bwana wake mwili, ni roho iliyo ndani yake. Hata maarifa ya mwanadamu yakikua kiasi gani, hayawezi kuumba roho ya mtu. Hata wanadamu wakiunda mfano wa mtu kwa kuiga viumbe, bila Mungu kumpa roho hiyo hawezi kuitwa mtu. Roho haiwezi kuzalishwa na mwanadamu; hutolewa na Mungu pekee, nasi huzaliwa upya kwa Roho Mtakatifu.
Mzazi wa kweli wa roho zetu ni Mungu. Tunapaswa kuwaheshimu na kuwahudumia wazazi wetu wa kimwili, lakini tunapaswa kumpenda na kumtumikia kwa bidii zaidi Mungu Baba yetu aliyetupa uhai. Wazazi wenye ufahamu hawatafikiri wana haki ya kuwatawala watoto wao kwa sababu tu waliwazaa. Zaburi 127:3 inasema, “Tazama, wana ndio urithi wa Bwana, uzao wa tumbo ni thawabu.” Mungu amewakabidhi wazazi nafsi za thamani ili wazilee kulingana na mapenzi yake; watoto si mali ya kutawaliwa wanavyotaka. Kwa kuelewa hilo, Abrahamu aliweza kutii bila kusita Mungu alipomwomba amtoe Isaka, mwanawe mpendwa, kuwa sadaka ya kuteketezwa. Ndugu wapendwa, “kuheshimu” maana yake ni “kutumikia kwa utii, staha ya kina na kumjali mtu au jambo.” Tafakari kama umewapuuza wazazi wako huku ukidai kwamba unampenda Mungu. Je, una unyenyekevu na urafiki kazini au kwa washiriki wa kanisa, lakini nyumbani una ukali na ufidhuli kwa familia yako?
Je, unawaonyesha wazazi wako wazee hasira au dharau wanaposema mambo yasiyoeleweka? Kumpenda Mungu na kuwaheshimu wazazi kunahusiana. 1 Yohana 4:20 inasema, “Mtu akisema, Nampenda Mungu, naye anamchukia ndugu yake, ni mwongo; kwa maana asiyempenda ndugu yake ambaye amemwona, hawezi kumpenda Mungu ambaye hakumwona.” Katika Mathayo 15:4–9 Yesu aliwakemea Mafarisayo na waalimu wa sheria kwa unafiki wao. Walidai kwamba kitu kilichopaswa kuwasaidia wazazi kimetolewa kwa Mungu, na hivyo wakavunja sheria ya Mungu. Huo haukuwa moyo wa kumtumikia Mungu; ulikuwa kisingizio cha kujichukulia kile kilichopaswa kuwapa wazazi.
Mtu anayempenda na kumheshimu Mungu atawapenda na kuwaheshimu wazazi wake wa kimwili. Wale waliopata shida kuwapenda wazazi wao wataanza kutambua upendo wao wanapoelewa kwa kina zaidi upendo wa Mungu. Upendo wa kweli utajaza mioyo yetu tunapotembea katika kweli, kuondoa dhambi na kuishi kikamilifu katika Neno. Utatuwezesha kuwahudumia wazazi wetu kwa upendo na shukrani za dhati. Mungu ameahidi baraka kwa wale wanaompenda kwa moyo na kuwaheshimu wazazi wao. Kutoka 20:12 inasema, “Waheshimu baba yako na mama yako, siku zako zipate kuwa nyingi katika nchi upewayo na Bwana, Mungu wako.” Mstari huu hauahidi tu maisha marefu ya kimwili. Tunapomheshimu Mungu na wazazi wetu katika kweli, nafsi zetu hufanikiwa. Kufanikiwa kwa nafsi huleta ustawi wa jumla na ulinzi wa Mungu daima: kulindwa dhidi ya ajali na majanga na kubarikiwa na kufanikiwa nyumbani, kazini na katika biashara.
Ahadi ya maisha marefu inajumuisha baraka hizo zote. Mfano mzuri ni Ruthu katika Agano la Kale. Alikabili hali ngumu sana: mwanamke mgeni aliyeolewa na mwanamume wa Yuda, akawa mjane kijana asiye na mtoto. Baba mkwe wake alikuwa amekufa, na hakukuwa na wanaume wa kuisaidia familia, hivyo hali yake ilikuwa ya kukata tamaa. Naomi, mama mkwe wake, alipoamua kurudi nyumbani kwake Yuda, Ruthu akachagua kwenda pamoja naye. Naomi alimhimiza mkwe wake kijana aanze upya kwao, lakini Ruthu akakataa. Hangeweza kumwacha mama mkwe wake mpweke, hivyo akajitoa kumhudumia.
Ruthu aliacha familia yake mwenyewe na kumfuata Naomi hadi nchi ya Yuda. Je, wewe ungefanya hivyo? Kwa kumpenda mama mkwe wake, Ruthu alijinyima furaha yake mwenyewe na kutimiza wajibu wake kama mkwe. Pia kupitia kwa Naomi alikuwa na imani katika Mungu wa Israeli. Tunaona hilo katika ungamo la kugusa moyo la Ruthu 1:16–17: “Usinisihi nikuache, nirejee nisiandamane nawe; maana wewe uendako nitakwenda, nawe ukaapo nitakaa; watu wako watakuwa watu wangu, na Mungu wako atakuwa Mungu wangu.”
“Pale utakapofia nitafia nami, na papo hapo nitazikwa; Bwana anitende vivyo na kuzidi, ila kufa tu kutatutenga.” Mungu alisikia ungamo hilo zuri na kumbariki Ruthu, ingawa alikuwa mtu wa mataifa. Akampa mume mpya tajiri na maisha yenye baraka pamoja na mama mkwe wake mpendwa. Mfalme Daudi alitokana na ukoo wake, naye Ruthu akapata heshima ya kutajwa katika ukoo wa Yesu Mwokozi. Kama Mungu alivyoahidi, Ruthu aliwaheshimu wazazi wake katika Bwana na kupokea baraka tele za kiroho na za kimwili. Inafurahisha kuona waumini wetu wengi wakiwahudumia wazazi wao kwa bidii kadiri imani yao inavyokua na kutambuliwa na watu wanaowazunguka. Kanuni hiyo inawahusu wenzi wa ndoa pia. Wanandoa wanapobadilika katika kweli na kuhudumiana, wale waliokuwa na migogoro ya ndoa na matatizo nyumbani huanza kupata maelewano.
Watu walio katika hali hiyo hushuhudia kwamba milango ya baraka nyumbani imefunguka. Tunapobadilika katika kweli na kuwahudumia walio karibu nasi, Mungu hufurahia matendo yetu na kutumiminia baraka zake. Ndugu wapendwa, tusivunje amri za Mungu kwa kisingizio cha kuwapenda wazazi wa kimwili, wala tusiwapuuze wazazi kwa sababu ya bidii yetu kwa Mungu. Yesu alipoulizwa kuhusu amri kuu hakusema tu kumpenda Mungu; alisisitiza pia umuhimu wa kumpenda jirani. Upendo wa kweli kwa Mungu utaonekana katika jinsi tunavyowatendea ndugu na dada zetu wa imani, wazazi, familia na majirani. Tutaweza kumtukuza Mungu kwa neema na wema. Ninaomba muangaze nuru ya kweli kwa matendo mema na kuishi maisha yanayomtukuza Mungu. Ninaomba katika jina la Bwana kwamba Mungu mtukufu wa heshima awajalie utukufu na baraka.
